Columnist Philippe Abbing over bemoeizucht en oordeel van anderen: ‘Publiek verantwoorden’

ERMELO ‘Zoveel zoetstoffen is helemaal niet gezond voor je…’ Een vrouw achter me schudde afkeurend haar hoofd naar de blikjes Fanta Zero. Ik stond bij de statiegeldautomaat mijn weekvoorraad in te leveren – niet bepaald mijn favoriete bezigheid. Al die plakkerige blikjes in die hongerige automaat proppen, sommige nét te weinig leeggedronken zodat er een beschimmeld laagje uitsijpelt.

‘Mijn zoon drinkt inderdaad veel Fanta,’ mompelde ik. Regelmatig haalt hij een tray die in zijn kleine koelkastje verdwijnt, zodat hij tijdens zijn game-sessies ‘dat hele eind niet naar beneden hoeft’. Ze trok haar wenkbrauwen op. ‘Tja, de jeugd tegenwoordig…’

‘Is dat nou lekker, dat 0.0 bier?’ Het verhoor ging verder. ‘Laat op de avond vind ik het wel lekker.’ Haar stem kreeg een triomfantelijke klank: ‘Maar u drinkt óók gewoon bier zie ik.’

Naast mijn statiegeld had ik een lading lege flessen voor de container. Inclusief twee wijnflessen. Haar blik gleed erlangs als een aanklager die het bewijsmateriaal presenteert. Ongezonde zoon, alcoholistische vader – zaakje rond.

‘En wat gaat ú straks inleveren?’ vroeg ik, knikkend naar haar boodschappentas.

Ze trok haar tas tegen zich aan alsof ik haar pincode vroeg. ‘Niks bijzonders,’ snauwde ze.

Je ziet het ook bij sommige gemeenteraadsvergaderingen. Ook daar zie je het verschil tussen oprechte interesse en partijpromotie. Sommige raadsleden stellen vragen omdat ze echt willen begrijpen, willen meedenken. Anderen gebruiken je antwoord alleen als springplank voor hun eigen verhaal, hun eigen gelijk. Die luisteren niet – die wachten. Net als mevrouw bij de statiegeldautomaat: geen gesprek, gewoon een vinkje achter ‘onverantwoordelijk burger gespot’ en klaar voor haar eigen Facebookpost.

Fascinerend hoe de supermarkt kan worden getransformeerd tot een openbaar tribunaal. De statiegeldautomaat als biechtstoel, het winkelwagentje als getuigenbank. 

Terwijl ik mijn laatste blikje inleverde, realiseerde ik me: zij keurde mijn levensstijl, maar wilde niet dat ik de hare zou doorlichten. Want daar draait het om – het gaat niet om bezorgdheid. Het gaat om een vorm van morele superioriteit, veilig achter je eigen ondoorzichtige boodschappentas.

Misschien moeten supermarkten twee routes invoeren: een openbare statiegeldautomaat voor mensen die graag publiekelijk verantwoording afleggen, en een anonieme ingang voor de rest van ons. Zoals bij self-checkout: geen oordeel, geen blikken, gewoon je boodschappen scannen en doorlopen.

Volgende keer neem ik gewoon zwarte vuilniszakken mee. Of ik laat mijn zoon voortaan z’n eigen Fanta inleveren. Dan kan zij hém vertellen over hoe slecht de zoetstoffen zijn.

Philippe Abbing

Lees ook

Columnist Marthijn van Leeuwen ziet kansen in wachten: ‘Roest rust’