Columnist Marthijn van Leeuwen vraagt zich af wat de waarheid is: ‘In een wat angstige tijd horen we liever stellig een halve waarheid’
4 april 2026 om 14:00 ColumnERMELO ‘Wat is nu echt de waarheid?’ Dat vraag jij je misschien dagelijks af. Toch ben je niet de eerste. Het was een rechter ergens aan het begin van de jaartelling, in een niet interessant gebied, met vreemde mensen. Je moet als rechter aan waarheidsvinding doen. Hoe bepaal je dat?
Gelukkig ben je met 2 of 3 getuigen. Hoe minder belang ze hebben, hoe betrouwbaarder. Want belangen corrumperen. Ook bij de laatste verkiezingen bleek: mensen hebben geen behoefte aan een genuanceerd verhaal. Juist in een wat angstige tijd horen we liever stellig een halve waarheid.
Zo is het beter de verdere exploitatie van een windpark op zee stil te leggen en een deal te sluiten om te investeren in gas en olie. De aarde gaat er toch al aan, maar dat maken wij zelf toch niet meer mee. Bovendien: wie vind die eindeloze onrustige witte molens in een prachtig blauwe zee nu mooi? Nee, inderdaad, niemand. O zo.
Wat is waarheid? In ons land zijn universiteiten wel verbonden met ziekenhuizen en bedrijven. Maar ze staan niet onder druk van welke lobby ook, die de waarheidsvinding vertroebelt. Iedereen is erbij gebaat dat er betrouwbare informatie is. Ook bij een virusuitbraak.
Vergeet journalistiek niet. Vele journalisten kwamen de afgelopen jaren om tijdens hun werk: verslag uitbrengen van wat ter plekke (waar je niet wilt zijn, maar waar vaak wel mensen leven) is gebeurd. Aangrijpend wanneer we goede verslaggeving niet meer vertrouwen, omdat we gegijzeld zijn door wantrouwen. Why?
Nooit was er zoveel informatie (gratis) beschikbaar voor zoveel mensen. En ook nooit was het makkelijker om mensen te beïnvloeden dan nu. Gratis informatie betaal je met ‘in de macht komen van’. Soms is het gewoon heerlijk om dat niet door te hebben. Als jouw club gewoon zegt: wij zien het gewoon anders. Zonder onderbouwing, precies wat jij wilt horen.
Waarheid is een relationeel begrip. Het raakt aan betrouwbaarheid. De voorzitter van de Nederlandse Bank die adviseert om de brandstofprijzen niet voor iedereen evenveel te laten dalen. ‘Ik heb het zelf niet nodig’, gaf hij aan, ‘maar anderen wel’. Dat is waarheid.
Wat is waarheid? De ene rechter stond oog in oog met de andere Rechter. De wereldlijke macht tegenover het Koninkrijk dat niet van deze wereld is. Beiden hun eigen waarheid. Het verschil: Pilatus was een product van zijn tijd. Romeinse recht stond goed bekend. Maar reputatie was ook belangrijk.
De ander zei van zichzelf dat hij gekomen is om van de waarheid te getuigen. Dat klinkt zwak en dat is het ook. Hij kon zichzelf er niet mee redden. Maar de ander wel. Dat is nu net wat waarheid is: belangeloos, vrij. Kijk het maar in de ogen. Pasen is onthutsend bevrijdend!
Ds. Marthijn van Leeuwen
