Het Jaar van de Woelmuis: ‘Waarom, muizen zijn toch ongedierte?’

REGIO De Zoogdiervereniging heeft 2025 uitgeroepen tot het Jaar van de Woelmuis. Waar is dat eigenlijk voor nodig? Muizen zijn toch ongedierte? Daarbij staat niet één soort, maar staan vijf muizensoorten in de belangstelling. Wat voor diertjes zijn dat dan en waar kun je ze tegenkomen?

Het is 14 april 2020. In de dorre bladeren tussen jonge bomen en braamstruiken ritselt iets. Op het talud van het dijkje van de Grebbelinie tussen Renswoude en Scherpenzeel, achter restaurant De Dennen, schiet een muis de grond uit en weer in, van het ene holletje naar het andere. En daar weer een, en dan twee, drie tegelijk. Steeds zijn ze hooguit enkele seconden zichtbaar, te kort voor een foto. Ze zijn vrij klein, nogal gedrongen, met een stompe snuit en bovendien een geheel grijszwarte vacht. Dit kan eigenlijk maar één ding betekenen: ondergrondse woelmuis. Alleen is er een moeilijkheid: deze soort komt hier niet voor.

Plek van de ondergrondse woelmuizen in 2020 langs de Grebbelinie bij Renswoude. - Kees van Reenen

SCHATTIGE BEESTJES 

Eerst iets over het woelmuizenjaar. De belangrijkste reden die de Zoogdiervereniging noemt, is meteen een wat sneue: woelmuizen vormen een belangrijke voedselbron voor roofdieren als uilen en roofvogels, vossen en marterachtigen. En soms zelfs voor mollen, als die een nestje met jonkies tegenkomen – wat een groot deel van het jaar kan gebeuren. Maar eigenlijk zijn het schattige beestjes met interessante onderlinge verschillen. Ook dat zal komend jaar aandacht krijgen, naast een onderzoek aan uilenbraakballen om te achterhalen welke soorten waar voorkomen. Meedoen? Zie zoogdiervereniging.nl/jaarvandewoelmuis. Verder dragen woelmuizen samen met andere gravers als regenwormen bij aan bodemvorming.

De veldmuis komt vooral voor in weidegebieden en kan daar af en toe een plaag worden - Kees van Reenen

In 1974 schreef J.W. Ooms een streekroman over een muizenplaag die de Alblasserwaard teisterde in 1950-1952, en wat de aanblik van de verdorde weilanden (de muizen vreten de graswortels) deed met de bevolking. Een excentrieke schoolmeester joeg het hele dorp tegen zich in het harnas door het als enige op te nemen voor Micrótus arvális, de veldmuis.

MILJOENEN EXEMPLAREN 

De veldmuis staat bekend om zijn grillige optreden. In sommige jaren is hij schaars, in andere jaren vormt hij in bepaalde streken een plaag met miljoenen exemplaren, bijvoorbeeld in 2014-2015 in Friesland. Alleen grootschalig onder water zetten zou helpen, maar dat kost ook gewasopbrengst. Er waren er echter die erg blij waren met de muizenplaag: roofdieren. Er werd een recordaantal ransuilen geteld, de nu bijna verdwenen velduil had maar liefst zestig broedparen in Friesland en ook kiekendieven, hermelijnen en andere dieren brachten ongekend veel jongen groot.

Torenvalk gaat de lucht in met een zojuist gevangen vermoedelijke rosse woelmuis - Kees van Reenen

Het effect duurt slechts zo lang als de muizenplaag aanhoudt, maar in die tijd bewijzen de rovers de boeren een dienst. En de muizen de (bedreigde) roofvogels, zoals ook de torenvalk, waarover later meer, want het is eveneens het Jaar van de Torenvalk. 

VERSLINDER 

Trouwens ook de kerkuil is een groot woelmuizenverslinder. Boer Buitink uit Lunteren had jarenlang (en misschien nog wel) een broedgeval in een schuur. Hij vertelde: ,,Sinds die uil er zit, hoef ik geen gif meer neer te zetten tegen de muizen.” Gratis biologische ongediertebestrijding.

Rosse woelmuis in april 2021 in tuin aan de Scharrenburgersteeg bij Lunteren. - Kees van Reenen

Het is 15 februari 2025. In een bosje tussen Lunteren en Barneveld schiet een muis weg: stompe snuit, grijsbruine vacht. Even komt hij weer te voorschijn vanonder dode varens, dan verdwijnt hij in een holletje onder het bladstrooisel. Dit moet een rosse woelmuis zijn –daarover zal niemand moeilijk doen, want het is de meest voorkomende woelmuissoort. 

NOORDSE WOELMUIS 

Daarnaast hebben we nog de aardmuis, die in heidevelden en ruig begroeide terreinen leeft, en de zeldzame noordse woelmuis van moerasgebieden. Ook de woelrat, de muskusrat en tevens de hamster behoren tot de familie, maar zij krijgen dit jaar geen bijzondere aandacht.

Afgebeten adelaarsvarens rond holletje van rosse woelmuis in bosje bij Lunteren. - Kees van Reenen

RAADSEL BLIJFT 

En de ondergrondse woelmuizen van Renswoude? De volgende week was er niets meer te zien, evenals het jaar erop. Volgens verspreidingsatlas.nl komt de soort alleen voor in Zeeland, Noord-Brabant, Limburg en in het oosten van de Achterhoek. Op waarneming.nl zijn enkele noordelijker vondsten gemeld, maar die zijn allemaal door een validator gemarkeerd als ,,niet te beoordelen”. Het raadsel blijft.

door Kees van Reenen