Matthäus Passion door Luthers Bach Ensemble in Harderwijk: de Matthäus in spijkerbroek en volledig uit het hoofd gezongen

HARDERWIJK De Matthäus Passion in spijkerbroek en volledig uit het hoofd gezongen. Dirigent Tymen Jan Bronda en regisseur Marc Pantus over ‘hun’ Matthäus. ,,Dit is geen concert, maar een belevenis.’’

Het Luthers Bach Ensemble deed vorig jaar voor het eerst Harderwijk aan met ‘hun’ Matthäus Passion. ,,Kippenvel, een fantastische uitvoering en optimaal genieten’’, was na afloop in deze krant te lezen. 

Dit jaar reist het muziekgezelschap weer af naar Harderwijk. Het Luthers Bach Ensemble start hun concertreeks in de Hanzestad, om vervolgens voornamelijk plaatsen in het noorden aan te doen, waar het ensemble vooral bekendheid geniet en status heeft. Dagblad van het Noorden riep hun versie van de Matthäus Passion uit tot Beste Klassieke Muziekuitvoering 2022. Reden om uitgebreid aandacht te geven aan deze uitvoering van de Matthäus. Het Luthers Bach Ensemble is het enige muziekgezelschap in Nederland dat dit werk van Bach deels geacteerd uitvoert.

Het is even wennen. De gebaren, de interactie met het publiek en de dagelijkse kleding van alle solisten en koorleden.  Minimale middelen, maar met een maximaal dramatisch effect. Het ziet er op het eerste gezicht misschien niet uit voor de jaarlijkse bezoeker van een Matthäus Passion, maar je moet het ervaren, dan maakt het minder uit, een Christus-figuur in spijkerbroek en op Nikes ,,In mijn enscenering ga ik uit van niets’’, legt regisseur Marc Pantus uit. ,,Decor, kostuums, rekwisieten ontbreken. Er is alleen het simpelste licht, net genoeg om het gebodene zichtbaar te maken. Wat overblijft is een zo helder mogelijk skelet van het stuk, waarin de muziek zijn dienende rol terugkrijgt.’’

Pantus wil de Matthäus Passion dichter bij de mensen brengen. ,,In de Matthäus komt van alles voorbij: woede, haat, liefde, opstandigheid, spijt, treurnis. Dat zijn emoties die mensen vroeger hadden, maar ook nu nog steeds hebben.’’ Door in dagelijkse kleding op te komen, wil Pantus de lijn naar de tegenwoordige tijd doortrekken. ,,De Matthäus gaat ook over ons. Het is een gemeenschappelijk verhaal.’’ Een bezoeker vertelde na afloop van de uitvoering in 2022 in Harderwijk: ,,Het lijdensverhaal kwam des te harder binnen.’’

De gebaren blijven beperkt. Het moet vooral niet te theatraal worden. ,,Veel van de dingen waaraan we werken, zullen door een deel van het publiek misschien niet eens worden opgemerkt’’, vertelt Pantus. ,,Maar het gaat er altijd om: doe je genoeg, doet je te weinig of doe je te veel.’’ Ook dit jaar gaat de regisseur vooral daarop letten.

De Matthäus is in de loop der jaren een bezwerende paasspreuk van 2,5 uur geworden

De leek zal meteen de dagelijkse kleding opvallen, maar de liefhebber van de Matthäus merkt ook op dat de solisten en koorleden geen blad met tekst vasthouden. Alles wordt uit het hoofd gezongen. Een opgave en prestatie. Vooral gezien de ontzettende hoeveelheid noten en vaak wordt de tekst herhaald, waardoor je als zanger voortdurend op moet blijven letten. Maar het zorgt ervoor dat de teksten van Bach bewuster en vrijer worden gezongen en de interactie tussen de zangers en het publiek groter wordt. Regisseur Marc Pantus wil weer naar de kern van het oratorium gaan: ,,De Matthäus is in de loop der jaren een bezwerende paasspreuk van 2,5 uur geworden, die iedereen kent. De zin van het muziekstuk is naar de achtergrond gegaan, omdat mensen het fijn vinden om de muziek te horen. Maar wanneer je de tekst uit het hoofd kent, kun je de werkelijke betekenis beter overbrengen.’’ 

Ook de koorleden en solisten zijn enthousiast over het zingen zonder liedtekst in de hand. ,,Nu de zangers het zo goed kennen, wil je het ook nooit meer met een boek in de hand doen. Dan voelt dat als een stap terug.’’  De eerste keer dat de uitvoering uit het hoofd werd gezongen, was wel spannend. ,,Overal waren spiekbriefjes.’’

Vorig jaar dacht ik na drie concertreeksen dat het mooi was geweest

Het idee om de Matthäus Passion op een andere manier te brengen, leefde al langer bij het Luthers Bach Ensemble. In de eerste semi-scenische uitvoering van de Matthäus was Marc Pantus zelf Christus, om vervolgens het jaar daarop de verantwoordelijkheid voor de regie te nemen. ,,Vorig jaar dacht ik na drie concertreeksen dat het mooi was geweest, beter zou het niet worden, maar ik heb mij laten overhalen.’’ Dirigent Tymen Jan Bronda overtuigde Pantus: ,,Het publiek was heel enthousiast en het bestuur van het Luthers Bach Ensemble zei tegen mij: ‘Dit moeten wij weer doen’. Wij konden er niet omheen, maar dit jaar brengen wij de Matthäus wel voor het laatst in deze semi-scenische setting.’’

Dirigent Tymen Jan Bronda en regisseur Marc Pantus.

Vernieuwing is belangrijk voor het Luthers Bach Ensemble. Zo werd ook de geënsceneerde versie van de Johannes Passion gedaan en ieder jaar komt het ensemble met een andere uitvoering. In die zoektocht naar vernieuwing is aansluiting vinden bij de jongere generaties enorm belangrijk. Zo zijn er speciale jongerentickets en het valt Bronda op dat meer verschillende leeftijdsgroepen de uitvoeringen tegenwoordig bezoeken. 

Wat is nu zo mooi aan deze Matthäus? ,,Je wordt in bepaalde gevoelens gesleept’’, vertelt dirigent Tymen Jan Bronda.  ,,De luisteraar wordt geraakt door het lijdensverhaal. Ik geloof dat mensen dat willen beleven, vooral mensen die kerkelijk zijn of dat vroeger waren.’’ Ook de lengte van 2,5 uur van de uitvoering wordt geroemd. Je vergeet alles om je heen en je gaat helemaal op in de muziek.

De schoonheid van de muziek komt beter naar voren in een kerk. Toch is het geen regel dat de Matthäus in een kerk moet worden uitgevoerd. Pantus: ,,De akoestiek is in een kerk wel veel beter en een beetje meer galm is juist fijn.’’ De Grote kerk van Harderwijk is ook voor het publiek een prettige plek. ,,De zichtlijnen zijn erg goed, omdat het gedeelte waar het publiek zit licht oploopt.’’ Nog een reden om vooral naar de uitvoering in Harderwijk te gaan.

Matthäus Passion door het Luthers Bach Emsemble, zaterdag 11 maart om 14.30 uur in de Grote kerk in Harderwijk.
Kaarten: luthersbachensemble.nl

Benjamin Terpstra