Columnist dominee Marthijn van Leeuwen over vriendschap: ‘Je kunt goed schudden, na een tijdje ontstaan weer gescheiden laagjes’

C.S. Lewis maakt onderscheid in vier soorten liefde: genegenheid; zoals een hond voor haar pups, eros; verliefdheid, caritas; zelfopofferende liefde en vriendschap; filie! Bij vriendschap is er sprake van aantrekkelijkheid. 

Ik denk aan m’n eerste scheikunde lessen. Waarom mayonaise niet zomaar lukt. Hydrofiele deeltjes en hydrofobe (fobie!) deeltjes mengen niet zo goed. Je kunt goed schudden, na een tijdje ontstaan weer gescheiden laagjes.

Nu is er in de wereld iets vreemds aan de hand. Van de ene op de andere dag zijn twee machthebbers ‘vrienden’ geworden. De gevolgen houden ons al maanden bezig en het lijkt erop dat deze vriendschap nog even zal door sudderen. Al weet je ‘t nooit. Het is niet de hoogste vorm van liefde. 

Ik dacht: waar hoorde ik dat vaker? Twee vijanden die ineens vrienden worden. Sterk verhaal. Dan moeten de belangen wel heel groot zijn. Ik moest er wel even voor terug in de geschiedenis. Ook daar zorgde de kwetsbaarheid van iemand, die als een pingpongbal heen en weer werd gestuurd, voor een plotselinge vriendschap. Iemand zei tegen Pilatus: als je hem loslaat, ben je geen vriend meer van de keizer! Met andere woorden: dan gaan we daarover vertellen aan je baas. Gelukkig ontdekte Pilatus dat hij uit Galilea kwam, net buiten zijn gebied. Hij stuurde hem gauw naar Herodes, de vazalkoning van de Joden. Herodes is zo blij; ondanks dat ze altijd vijanden waren, zijn ze vanaf die dag vrienden. Hoe verbindend kan een slachtoffer zijn.

Niks nieuws dus onder de zon. Dat is goed nieuws. Ik dacht: hoe is het met het slachtoffer van die vriendschap afgelopen? Ik las en vond, dat hij zelfs degene die hem verraadde aansprak met vriend! Zijn ego niet geknakt door het verraad. Zijn ware ego blijkt ook bij verraad: ik noem je nog steeds vriend. Daar kunnen we in deze gepolariseerde tijd wat van leren. Voor- en tegenstanders van -ik noem maar iets, wolven- zijn eenvoudig te begrijpen. Hun belangen zijn legitiem, alleen verschillend. Daar kun je vrienden mee zijn. Zorg wel dat je in het midden blijft.

Ik denk terug aan het slachtoffer. Hij zei vlak voor zijn executie tegen zijn volgers: Je kunt nooit meer liefhebben, dan dat je je leven geeft voor je vrienden. Ik heb jullie alles verteld wat ik zelf weet. Daarom noem ik jullie vrienden. Ja deze wereld gaat zware tijden tegemoet. Tijden waarin de liefde van velen bekoelt. Wees dan niet bezorgd of bang, ik heb het toch al gezegd? 

Bijna Pasen. Ik bedenk dat iemand al 2000 jaar geen tweede termijn nodig heeft, maar nog altijd met de eerste bezig is. Aantrekkelijk!

Dominee Marthijn van Leeuwen