Spanningen tussen paard en wolf: Jacoline uit Ermelo vraagt zicht af ‘Kan ik straks nog op de Veluwe paardrijden?’

ERMELO Waar de één van mening is dat de wolf in Nederland thuishoort, vindt de ander dat het dier vooral voor problemen zorgt. Er worden schapen aangevallen en er zijn mensen die niet meer met hun hond het bos in durven. En hoe zou het zijn om een wolf tegen te komen tijdens je boswandeling? De terugkeer van de wolf zorgt merkbaar voor spanningen in ons dichtbevolkte, kleine landje. 

Uit recent onderzoek van BIJ12, een uitvoeringsorganisatie van de provincie Gelderland, blijkt dat er zich momenteel drie roedels (bestaande uit een wolvenpaar met jongen) op de Veluwe gevestigd hebben: één op de Noord-Veluwe, één op de Midden-Veluwe en één op de Hoge-Veluwe. Daarnaast zijn er nog drie wolvenparen: op de Noord-West Veluwe, Zuid-West Veluwe en Zuid-Oost Veluwe. BIJ12 schat in dat er in totaal circa 31 wolven leven in het gebied.

BESCHERME DIERSOORT

De eerste wolf vestigde zich in 2018 op de Noord-Veluwe. Ook in andere delen van ons land wordt de wolf inmiddels vaker gezien. De wolf is een beschermde diersoort en mag daarom niet opzettelijk worden verstoord of gedood. Op dit moment vindt er ook geen beheer plaats, waardoor er makkelijk nieuwe wolven bij kunnen komen. Jonge wolven gaan zwerven, op zoek naar een eigen territorium. Met name deze zwervende wolven pakken de makkelijkste prooien die ze tegenkomen, bijvoorbeeld schapen die onvoldoende beschermd zijn.

(Tekst gaat verder onder de foto)

BIJ12 schat in dat er in totaal circa 31 wolven leven op de Veluwe. - Alexas Fotos/Pixabay

KUDDE BESCHERMEN

Om rondtrekkende schaapskuddes beter te beschermen zijn er tegenwoordig plaatselijke herders die gebruik maken van een kuddebeschermingshond. Dit zijn honden die speciaal gefokt zijn om een kudde schapen te bewaken. Ze zien de schapen als hun familie en slaan aan bij dreigend gevaar, zoals een wolf. Paul Aalbers is herder bij Landschapsbeheer ‘t Groeneveld en komt met zijn kudde in diverse natuurgebieden op de Veluwe. Sinds de komst van de wolf moet hij op een andere manier werken.

,,Waar we de schapen ‘s nachts voorheen achter afrasteringsnetten van 90 cm hoog konden zetten, zijn we nu overgestapt op netten van 1.20 meter hoog. We gebruiken deze netten als we met de kudde op stap gaan. Het is veel werk om de rasters telkens op en af te bouwen en helemaal wolfwerend zijn ze ook niet gebleken.”

INSTINCT SPAANSE WERKHOND

Overdag loopt Paul - of één van zijn collega’s - bij de schaapskudde met border collies om de kudde te sturen. Sinds vorig jaar loopt er ook een kuddebeschermingshond bij: een Mastin Español de Trabojo, een Spaanse werkhond die moet bepalen wanneer zijn kudde in gevaar is of niet. Het is één van de maatregelen om de wolf op afstand te houden.

Een kuddebeschermings-hond gaat luid blaffen als hij denkt dat zijn kudde in gevaar is

Paul: ,,Deze honden worden meegenomen in onze bedrijfsvoering en moeten in de praktijk leren wat een dreiging is voor de kudde en wat niet. Ze werken vooral vanuit hun instinct, wat voor ons een hele uitdaging is. We hebben bijvoorbeeld gemerkt dat ze ook aanslaan op mountainbikers, honden en ruiters die in hun ogen te dicht bij de kudde komen. Een kuddebeschermingshond gaat luid blaffen als hij denkt dat zijn kudde in gevaar is. Het is niet de bedoeling dat hij ook echt tot actie overgaat, maar we weten nog niet goed hoe dit in de praktijk gaat. Daarom zitten deze honden nu nog aangelijnd aan de herder. Het is wel de bedoeling dat ze op termijn los tussen de schapen gaan lopen, maar dat kan pas als dat vertrouwd is.”

RUSTIG PASSEREN

Paul benadrukt dat het belangrijk is om als recreant rustig de kudde te passeren, of dat nou te fiets of te paard is. ,,Hoe meer snelheid, hoe sterker een kuddebeschermingshond zal reageren. Een fietser of ruiter die rakelings langs de kudde scheert, ziet zo’n hond wel echt als een dreiging. Ruiters kunnen best op de ruiterpaden blijven en als ze de kudde zien en bang zijn een andere route nemen, of contact zoeken met de herder. De praktijk zal ons moeten leren hoe dicht wij op ruiterpaden en fietsroutes kunnen staan met onze schapen. Voor ons als herders is dit ook een nieuwe situatie en een leerproces.”

(Tekst gaat verder onder de foto)

Schaapskudde en herder op Ermelosche hei.  - Frieda Fennell

DE WOLF EN PAARDEN

Ook in de ruitersport zijn er zorgen. Op de website van de Sectorraad Paarden is te lezen dat er vorig jaar ook in de paardensector incidenten met wolven zijn geweest, waarbij paarden en pony’s zijn aangevallen. Niet in alle gevallen is echter vastgesteld dat de dader een wolf was. In principe is een paard geen prooidier voor een wolf, want een paard is niet makkelijk te vangen voor een wolf. Toch heerst er angst onder paardenhouders. Veulens zijn kwetsbaar en bij het zien of ruiken van een wolf kunnen paarden in paniek raken en uitbreken en zichzelf daarbij lelijk verwonden. Paardenhouders zouden graag zien dat er betere maatregelen komen om hun paarden te kunnen beschermen tegen de wolf.

WOLFWERENDE AFRASTERING

Mieke Theunissen, Secretaris bij de Sectorraad Paarden, geeft aan dat de wolfwerende afrasteringen met stroom zeer aanbevolen worden voor paardenhouders door BIJ12. Maar met de geadviseerde vijf draden kan een paard zich lelijk verwonden mocht hij in zo’n raster vast komen te zitten.

,,Het basisprincipe van de wolfwerende afrastering is een hoogte van 1.20 meter, voorzien van stroomdraden met hoogstens 20 cm tussen de onderste draden en een spanning van minstens 4.500 Volt. Ons advies is om het wolfwerende raster aan de buitenkant van een bestaande omheining te plaatsen. Hiermee blijft de bestaande omheining de veilige basis voor het paard. Eventueel kan de onderste draad van het wolfwerende raster op afstand van de bestaande omheining worden geplaatst, zodat het risico voor paarden om zich te blesseren nog kleiner wordt.”

PAARDEN NERVEUS BIJ BUITEN RIJDEN

Jacoline Wijnne woont in Ermelo en heeft een eigen paard op een pensionstal in Elspeet. Ze rijdt graag buiten, op de Veluwe. Waar haar paard voorheen altijd heel relaxt was tijdens buitenritten, is ze de laatste tijd een stuk schrikachtiger en alerter.

,,Vorig jaar is er een wolf gezien rondom onze stal en op de Veluwe zijn meerdere roedels gevestigd. Ik snapte eerst niet waarom mijn paard ineens zo nerveus was buiten, maar ik denk dus dat het door de wolf komt. Ik heb een bericht op Facebook geplaatst en kreeg veel bijval van andere ruiters die dit herkennen. Sommigen durven niet eens meer een buitenrit te maken! Ik heb contact gezocht met het Wolvenmeldpunt, maar die geven aan dat wolven een paard niet als prooidier zien. Maar paarden reageren wel op (de geur van) wolven en raken daardoor in paniek, met alle gevolgen van dien. Wij gaan alleen nog maar in groepjes naar buiten, omdat paarden zich in een ‘kudde’ veiliger voelen. Ook hebben we fluitjes op zak, waarmee we de wolf af hopen te schrikken mochten we hem tegenkomen.”

Mieke herkent deze geluiden. ,,Bij de Sectorraad krijgen wij dit soort meldingen ook binnen. Paarden reageren alerter in de regio’s waar de wolf zich zou bevinden. Sommige maneges geven aan minder buitenritten te organiseren in de regio’s waar de wolf gezien is, of enkel nog met gevorderde ruiters naar buiten te gaan.”

(Tekst gaat verder onder de foto)

Paarden reageren alerter in de regio’s waar de wolf zich zou bevinden. - Kim van de Krogt

OP HOL

Niet alleen de wolf is een probleem volgens Jacoline, maar ook de kuddebeschermingshonden waar menig herder op de Veluwe nu mee werkt om hun schapen te beschermen. ,,In principe moet zo’n hond alleen aanslaan op wolven, maar ik reed laatst op een ruiterpad waar verderop zo’n kuddebewakingshond aansloeg op mij en mijn paard. Mijn paard weigerde om verder te lopen en flipte en het paard van mijn stalgenootje sloeg op hol. Paarden zijn van nature vluchtdieren en op dat soort momenten merk je toch dat hun instinct het overneemt. Ook op ‘gewone’ honden reageert mijn paard nu helaas heftiger.”

ZORGEN OVER TOEKOMST

Jacoline maakt zich zorgen over de toekomst. ,,Ik ben niet tegen de wolf, maar wel voor beheer van de populatie. Want hoe meer wolven er komen, hoe groter de kans op confrontaties. De Veluwe is een fijne plek om te recreëren, zowel voor wandelaars, fietsers, als ruiters. Kan dit straks niet meer? Wordt de Veluwe van de wolf? Blijft mijn hobby nog leuk? Het is nu echt al anders, het ‘blinde genieten’ is er af, zo jammer! De maatregelen waarmee wij onze paarden moeten beschermen, zoals een omheining met vijf stroomdraden van 1.20 meter hoog, zijn ook niet 100 procent wolfproof en bovendien gevaarlijk voor paarden. Hoe moet dit verder? Ik wil mijn hobby niet kwijt raken!”

Natuurmonumenten Noord-West Veluwe wilde geen bijdrage leveren aan dit verhaal. Op hun website is te lezen dat zij de wolf een verrijking voor de natuur vinden en dat het dier in hun natuurgebieden welkom is.  

REAGEREN? Dit verhaal is onderdeel van een nieuwe rubriek van het Ermelo’s Weekblad ‘De natuur in’. In deze rubriek staat recreatie in Ermelo en omgeving centraal.

Wilt u reageren op dit verhaal, stuur dan een email naar ermelosweekblad@bdu.nl.

Wilt u een bijdrage leveren aan de rubriek met activiteiten in en rondom de Ermelose natuur, neem dan eveneens contact op via ermelosweekblad@bdu.nl. En wie weet, staat er binnenkort een verslaggever voor de deur!

Marja Stienstra