Verrassingen op heideveld bij Voorthuizen na brand: wintermuggen, heidelucifer en rendiermos

VOORTHUIZEN Eind maart was er een kleine heidebrand tussen Voorthuizen en Putten. Het vuur kon snel worden geblust. En inderdaad is er driekwart jaar later vrijwel niets meer van terug te vinden. Wel blijkt het te gaan om een fraai heideveld met bijzonder beheer.

Kees van Reenen

De zon staat laag, maar schijnt fel over de aan drie zijden door bomen omringde vlakte. Heb je de zon in de rug, dan kijk je over een zandbruin veld van verdord pijpenstrootje, afgewisseld met groen-donkerbruine delen van jonge heide met mos. Kijk je tegen het licht in, dan krijgen de donkere heideplanten lichte randjes, schittert het licht op een bedauwd spinnenweb en zie je de muggen dansen in de zonneschijn.

Maaibaan tussen ongemaaid pijpenstrootje en plagstuk op het Bongerdsveld. - Kees van Reenen

ZONNIGE DAG 

Muggen in december? Jawel, dit zijn wintermuggen, niet nader op naam te brengen leden van een familie die, zeker als het niet vriest, vrijwel de hele winter door te vinden is. Kijk, daar gaat er eentje zitten op een grasspriet. Superslank, met dunne poten en smalle vleugels die over de rug gelegd worden. En daar is nog een driestreepspinnetje actief. En verderop hele kleine vliegen. Er leeft in deze tijd van het jaar meer dan je zou denken, zeker op een zonnige dag.

Wintermug bij tegenlicht in een pijpenstrootjesstengel na een dans met soortgenoten. - Kees van Reenen

ZWAAR VERGRAST 

De beestjes lijken een voorkeur te hebben voor overgangen tussen hoge pijpenstrootje en lage heidebegroeiing, zo merk je al struinend door het veld waarin paden ontbreken. De gemaaide stroken zouden daarvoor kunnen dienen. De onaangetaste delen zijn zwaar vergrast; de jonge hei groeit op plekken waar kennelijk geplagd is. Dat heeft dus goed uitgepakt, al zijn er wel veel dennetjes opgekomen. Die bieden mooi de kans op genoegdoening voor een wandeling over een niet vrij toegankelijk terrein.

Heide is prachtig opgekomen op tien jaar geleden geplagd stuk, maar ook vliegdennetjes. - Kees van Reenen

RENTMEESTER 

Tijdens een vorig bezoek, in oktober, was op de aangrenzende akker een boer aan het werk die wist te vertellen dat het heideveld bij de provinciale weg N303 eigendom is van een buitenlandse landgoedeigenares. Inderdaad maakt het onderdeel uit van landgoed Gerven, vertelt rentmeester Age Fennema desgevraagd. ,,Het Bongerdsveld. De brand in het voorjaar was inderdaad hier; het was maar klein en snel geblust, dus het zou me niet verbazen als er niets van terug te vinden is.”

Decemberzon achter vliegdennenbosje op het Bongerdsveld ter hoogte van Veenhuizerveld. - Kees van Reenen

PLAGGEN SCHADELIJK 

Hoewel Fenema zelf niet zorgt voor het beheer weet hij dat hier een jaar of tien geleden stukken geplagd zijn en dat er de laatste tijd vooral wordt gemaaid. ,,Volgens de nieuwste inzichten is plaggen schadelijk voor het bodemleven en de beschikbaarheid van mineralen. Maaien is minder ingrijpend en wij zien er goede resultaten van.”

Ruig haarmos, struikhei en een bedauwd spinnenweb in tegenlicht. - Kees van Reenen

HERSTELLEN 

Voor de lange termijn zal de rentmeester gelijk hebben, maar op de geplagde delen staan de jonge struik- en dophei er nu prachtig bij, zonder last te hebben van pijpenstrootje. De pollen daarvan zijn in de maaistroken flink ingekort, maar je zou zeggen dat ze zich nog wel kunnen herstellen, behalve op plekken waar de bodem geraakt is door terreinoneffenheid. Misschien moeten we over een jaar of vijf nog eens kijken hoe het zich ontwikkelt.

Muizenholletjes bevinden zich zowel in geplagde als in ongeplagde delen van het heideveld. - Kees van Reenen

In ongemaaide stukken staat het dorre gras kniehoog; plaatselijk groeien er nog volop heideplanten tussen. Dat die baat kunnen hebben bij een maaibeurt is voorstelbaar. Een stokje markeert, als waarschuwing van de machinebestuurder, een hol – konijn, das, vos? In de gemaaide stukken zijn ook muizenholletjes zichtbaar, wijzend op meer ondergronds leven.

HESE KREET 

Het interessantst zijn echter toch de geplagde delen. Tussen de hei groeit wel vrij veel dikkop- en laddermos (met paddenstoeltjes), maar ook de echte heidesoorten ruig haarmos, open rendiermos en rode heidelucifer. Plotseling een hese kreet – ‘rèèètsj!’ en daar vliegt een watersnip op en met een wijde boog over de bosrand weg.

Open rendiermos, een soort van schrale heide en stuifzanden, had baat bij plaggen. - Kees van Reenen

SPINNENDRADEN De laag binnenvallende zonnestralen doen ragfijne spinnendraden oplichten in een spel van kleine schitteringen, die bij elk zuchtje wind en bij elke voortbeweging van plek veranderen. Een vliegdennenbosje filtert de zonneschijn en werpt een lange schaduw over het veld.

Oppervlakkig verkoolde boomstronk, het laatste bewijs van voorjaarsbrand bij Veenhuizerveld. - Kees van Reenen

STRONK 

Het enige teken van de heidebrand dat in oktober te vinden was, was een zwartgeblakerde boomstronk in een maaibaan. De stronk is gemakkelijk terug te vinden, maar intussen is er nog meer roet afgespoeld. Een brand op zo kleine schaal blijkt nauwelijks sporen na te laten.

Lees ook

Lezersfoto: de natuur trakteert de liefhebber op prachtige luchten