‘Prachtige plek voor torenvalken in Kootwijkerbroek, maar ze worden hier weggepest’

REGIO Mijn eerste buizerd van dit jaar zag ik al op 1 januari; de eerste torenvalk pas op 18 januari. En dat terwijl laatstgenoemde ooit in Nederland en in de Gelderse Vallei veel meer voorkwam dan de buizerd. Daarom is 2025 het Jaar van de Torenvalk.

Kees van Reenen

Wie deze rubriek al lange tijd volgt, kan zich misschien nog herinneren dat we vijf jaar geleden op bezoek waren in Kootwijkerbroek bij Henk Kampert met zijn erf vol vogels. Je kon het bijna zo gek niet bedenken of het broedde er wel, in een kast of een eigen nest. Zo ook een paartje torenvalken.

Alleen de haaksnavel verraadt de roofvogel in de twee weken oude donskuikens van torenvalk. - Kees van Reenen

JONGEN UIT NEST GEVALLEN

Vandaag zijn we terug; voor de valken, maar het is ook wel aardig om te horen hoe het met zijn overige vogels gaat. ,,Van de steenuil is vorige week één jong uitgevlogen’’, vertelt de ondernemer. ,,Van de kerkuil waren twee van de vijf jongen uit het nest gevallen. Die heb ik er weer in gezet, maar later is er toch één verdwenen.” De overgebleven uilskuikens zijn inmiddels bijna volgroeid.

Henk Kampert kijkt naar torenvalkenkuikens in nestkooi in houtwal, tot nu toe een goede plek. - Kees van Reenen

BIJNA GEEN MUGGEN

,,Ook de ijsvogels hebben jongen’’, vervolgt hij. ,,Maar zwaluwen: niks. We hebben geen boeren- en geen huiszwaluwen meer.” Het probleem: voedselgebrek. ,,Rijd maar met de auto door Nederland, en je zult merken dat er bijna geen muggen meer tegen de ruit plakken. Ik denk dat er nog ongeveer dertig procent over is van wat het was.”

Drie jonge torenvalkjes kijken wantrouwig naar de eerste menselijke wezens die ze zien. - Kees van Reenen

WEGGEPEST

Ook met de torenvalk - soms ‘krem’ genoemd, maar die volksnaam wordt ook gebruikt voor andere roofvogels - gaat het slecht; eveneens door voedselgebrek? Kamperts ervaring is anders. Terwijl hij kleinzoon Nick met de shovel naar de overkant van de Kruisweg stuurt, loopt hij binnendoor en houdt halt bij een door een grasstrook omzoomd minibosje. In het midden staat een paal met een torenvalkenkast. ,,De Champs-Élysées van Kootjebroek”, lacht hij, met een ernstige ondertoon. ,,Dit is een prachtige plek voor torenvalken, maar ze worden hier weggepest door de kauwen.”

Bijna vliegvlugge jonge torenvalken op nest in de kapschuur van Henk Kampert in 2020. - Kees van Reenen

BEWEGINGLOOS

Hij loopt voor de shovel uit naar de houtwal rond het natuurterreintje en klimt in de werkbak, waarop Nick de giek uitschuift totdat zijn opa op ooghoogte staat met een tweede nestkooi. Drie grijze donskuikens met grote zwarte ogen en staalgrijze haaksnavel zijn in een hoek gekropen en staren de indringers zwijgend en bewegingloos aan; ze hebben nog nooit mensen gezien. In de lucht cirkelt één van de ouders. ,,Die houden het wel in de gaten. Ze zijn schuw, ze waren al weg toen wij in de buurt kwamen.” 

De kuikens zijn twee weken oud, weet Kampert. Dat is twee weken jonger dan degene die te volgen zijn op beleefdelente.nl en op het punt staan uit te vliegen.

De ekster is geen vriend van de torenvalk. - Kees van Reenen

WOELMUIZEN

Voordat in ons land mensen woonden, waren hier geen torenvalken: het waren rotsbroeders, die kerktorens ontdekten, totdat ze dichtgemaakt werden, maar er gelukkig nestkasten beschikbaar kwamen. Van het aantal torenvalken halverwege de twintigste eeuw is nog maar een kwart over, meldt Vogelbescherming Nederland. In de jaren zestig ging het door gifgebruik heel slecht, maar het herstel sindsdien is weer omgebogen naar achteruitgang. Gebrek aan woelmuizen wordt genoemd als belangrijkste oorzaak – Vogelbescherming is niet snel geneigd andere vogelsoorten als boosdoener aan te wijzen, zou dat aan de orde zijn.

Een gevangen muis of andere prooi wordt doorgaans opgegeten op een plek met uitzicht. - Kees van Reenen

MEEDOEN AAN ONDERZOEK

Wel is herkenbaar dat torenvalken, netjes ‘biddend’ voor hun eten, vooral te zien zijn langs wegen en veel minder boven de intensief gebruikte landbouwpercelen van tegenwoordig. Aan één van de onderzoeken die Sovon Vogelonderzoek dit jaar zal uitvoeren, kan iedereen meedoen: torenvalken tellen onderweg. Zoek op ‘waar bidt de torenvalk’. Misschien ook wel leuk voor de kinderen onderweg naar het vakantieadres.

Man en vrouw torenvalk in een spectaculaire baltsvlucht. - Kees van Reenen

KAUWEN

Terwijl Nick de werkbak weer laat zakken, vertelt Henk Kampert verder: ,,Hier worden ze door de kauwen gedoogd. Sommige mensen geven de buizerd of de havik de schuld van de achteruitgang, maar de kauwen worden echt een probleem, die zitten ze de hele dag te jennen. Dat doen ze bij de sperwer ook wel, maar die heeft er schijt aan.” 

Torenvalken zijn beroemd om het ‘bidden voor het eten’, klapwiekend stilstaan in de lucht. - Kees van Reenen

KAPSCHUUR

Ook van een kooi op het erf worden ze weggepest. In de kapschuur waar ze vijf jaar geleden zaten, ging het goed, maar die plek is door de nieuwe generatie nog niet ontdekt, vermoedt Kampert. ,,De natuur is altijd weer anders; dat is ook het mooie ervan.”