Overdag is Jan elektricien, ‘s avonds figureert hij in Musical 40-45: ‘Je stapt in een heel andere wereld’

BARNEVELD Overdag is hij elektricien en runt hij zijn eigen bedrijf in Terschuur, ‘s avonds marcheert hij in de musical 40- 45 als Duitse officier door de straten van het platgebombardeerde Rotterdam. Zwartebroeker Jan van de Pol is een van de 120 figuranten die zijn betrokken bij de even spectaculaire als intense musical in de Barneveldse Midden Nederland Hallen.

Helemaal nieuw is het ‘figurantschap’ voor Jan van de Pol (57) niet. Via een van zijn dochters raakte hij zes jaar geleden, betrokken bij de film Redbad. ,,Die ridderfilm gaat over de Friese koning Redbad (Radboud) en zijn strijd tegen de Franken, zo aan het einde van de zevende eeuw’’, licht hij toe. ,,Daarvoor zochten ze mannen met baarden die bovendien konden paardrijden. Ik had toen nog een lange grijze baard en paardrijden kan ik ook. Ik kwam erbij en moest een ridder spelen. Meerdere dagen liep ik op de sets, die waren in Nationaal Park de Alde Feanen in Friesland en het Prehistorisch Dorp in Eindhoven, rond in een harnas, klaar om in actie te komen.’’ 

De momenten dat hij als figurant aan de bak moest, vond hij ronduit ,,fantastisch’’. ,,Het gaf een enorme kick om met een hele groep ruiters door moerassen, bossen en dorpen te galopperen.’’ Dat hij in de uiteindelijke film totaal niet herkenbaar in beeld was (,,zelfs mijn vrouw herkende me niet’’), maakt hem niet uit: het gaat hem om de ervaringen. ,,Ik houd van nieuwe dingen ontdekken en nieuwe mensen leren kennen.’’

MUSICALBEZOEKER

Van de Pol, getrouwd met Trijnie (55) en vader van dochters Anne (28) en Romée (27) en zoon Hein (22), had vooraf niet kunnen bedenken dat hij ook in een musical zou gaan figureren. ,,Ik vond musicals mooi om te zien, en heb er samen met mijn vrouw in de loop der jaren ook verschillende bezocht. Onder meer Soldaat van Oranje, The Phantom of the Opera en Tina Turner de Musical. Maar de ambitie om daaraan op een of andere manier mee te doen, had ik niet.’’

(Lees verder onder de foto)

De cast met de Zwartebroekse figurant Jan van de Pol, de negende van links. - Studio 100

Ik doe het ‘voor de leuk’, maar zou ook niet bij voorbaat ‘nee’ zeggen tegen een andere rol.

Dat veranderde afgelopen zomer toen zijn dochter Romée, die hem al eerder had getipt voor Redbad, hem wees op de komst van 40-45, de Musical naar Barneveld. ,,Zij had in de media gezien dat er figuranten werden gezocht en ik vond het gelijk leuk: ‘doe ik’’’, vertelt hij lachend. ,,En het was natuurlijk ook helemaal leuk en makkelijk dat het een ‘thuiswedstrijd’ zou zijn.’’ 

SPANNEND

Hij meldde zich aan voor de auditie en werd uitgenodigd. ,,Ik moest wat over mezelf vertellen en wat acteerwerk doen.’’ Kort daarna kreeg hij per mail te horen dat hij mee kon doen. ,,Ik was blij verrast, maar had het eerlijk gezegd ook wel een klein beetje verwacht. Het werd voor mij eigenlijk toen pas echt spannend: want dan moet je ook echt gaan.’’ In augustus begonnen de repetities.

‘40-45, de Musical’ gaat kort gezegd over twee broers, Louis en Dirk Zegers, die na het bombardement van Rotterdam in mei 1940, elk een andere kant van de strijd kiezen. Door het gebruik van rijdende tribunes wordt het publiek letterlijk de scènes ingereden en gaat zo deel uit maken van de gebeurtenissen. Dat wordt verder versterkt doordat alle bezoekers alles heel scherp kunnen horen via koptelefoons. 

DUITSE OFFICIER

De rollen die hij kreeg toebedeeld bevatten geen tekst. Van begin af aan was duidelijk dat hij onder meer een Duitse officier moest spelen. ,,Een van de scènes waarbij ik in die rol betrokken ben, is als een peloton soldaten over het podium marcheert. Dat is heel indringend. De hele vloer staat vol burgers en dan komen de soldaten aan marcheren en iedereen wijkt voor hun gewelddadige macht.’’

Een andere rol die hij heeft, is die van een orthodoxe jood. ,,Dan draag ik een zwart pak en een keppel en heb ik krullen bij de oren. Voor die rol krijg ik ook een enorme baard opgeplakt.’’ Alle kleding (,,op maat gemaakt’’) en rekwisieten die hij nodig heeft, ,,bij elkaar een metertje’’, hebben een vaste plek in een rek achter de coulissen, herkenbaar aan de code FM03. ,,Die letters staan voor ‘figurant, man’.’’

DUBBELS

Van de Pol is niet de enige die figurant die zijn rollen speelt. ,,Er zijn in totaal 120 figuranten en elke voorstelling doen er veertig mee. Ik heb twee ‘dubbels’ en met elkaar hebben we dus een drieweekse cyclus’’, legt hij uit. ,,In de eerste week speel je op woensdag-, donderdag- en vrijdagavond. Vanwege de grote belangstelling voor de musical komt daar in de februari nog de woensdagmiddag bij en wellicht later ook nog de donderdagmiddag. In de tweede week speel je in twee voorstellingen op zaterdag en twee op zondag. In de derde week ben je dan vrij.’’

Het figureren in een musical is een avondvullende hobby, zeker als je van ‘ver’ moet komen. Met de auto is het voor de Zwartebroeker slechts een kwartiertje rijden naar de Midden Nederland hallen, maar veel figuranten zijn beduidend meer reistijd kwijt. ,,Er doen ook niet veel Barnevelders mee, voor zover ik weet. In mijn groep zit één andere Barnevelder. De andere figuranten komen echt uit heel Nederland: van Harderwijk, Huizen, Almere en Amsterdam tot zelfs Sittard en Sneek. Sommigen zijn twee uur onderweg om mee te kunnen doen.’’ Hij zegt het met enige verbazing: die tijd heeft hij zelf niet. ,,Ik begin een werkdag om zes uur ’s ochtends en werk tot vijf uur ‘s middags. Als ik ’s avonds moet spelen, ga ik direct naar huis en eet ik als een speer om daarna meteen naar de musical te gaan.’’

Die dagen ziet hij zijn gezin dus ook niet echt. ,,Ik heb al wat oudere kinderen, dus die impact is minder  en net als mijn vrouw vinden ze het heel leuk voor mij.’’

PREPPEN

Tijdens de twee uur durende voorstelling heeft een figurant geen rust: na de ene rol wacht gelijk de volgende. Van de Pol: ,,Eerst ben ik een Duitse officier, daarna een orthodoxe jood, een burger, vervolgens weer een officier en daarna weer een orthodoxe jood. Voor een van die overgangen heb ik twee minuten de tijd. Dat was zeker in het begin een hele uitdaging. Maar je leert je kleding zo neer te leggen dat je er bij wijze van spreken zo in kan springen, ‘preppen’ noemen ze dat. En na meer dan twintig optredens is het ook een stuk makkelijker geworden.’’ Het is geen enkele keer mis gegaan, zegt hij lachend. ,,Wel een paar keer kantje boord.’’

Je moet er niet al te lang bij stil blijven staan en het loslaten, anders zit je te huilen in de coulissen

De figuranten hebben gedurende de shows hun eigen verantwoordelijkheid. ,,In de coulissen zijn schermen waarop we de voorstelling kunnen volgen en we hebben ook allemaal een oortje, zodat je mee kunt luisteren naar de scènes, en de ‘cue’ - het moment dat je de vloer op moet - zelf in de gaten kunt houden.’’ 

AANGRIJPEND

De voorstelling laat op verschillende manieren de verschrikkingen van de oorlog zien. Zo is er een heel indringende en aangrijpende scène waarin joden worden vernederd en met veel geweld worden afgevoerd naar een concentratiekamp. Van de Pol is dan een orthodoxe jood die dat alles moet ondergaan. ,,Dat zijn heftige momenten, maar als figurant die steeds van rol verandert, kun je niet in emoties blijven hangen. Zo wordt op een gegeven moment ook een kind doodgeschoten. Dan is de zaal helemaal stil. Die gruwelijke scene doet flink wat met je. Maar als hij van het podium af is, zijn we ‘gewoon’ figuranten. De jongen staat op en we zijn gelijk bezig met de voorbereidingen op de volgende scène waarin we moeten opkomen. Je moet er niet al te lang bij stil blijven staan en het loslaten, anders zit je te huilen in de coulissen.’’ Hoe verschrikkelijk en intens ook, Van de Pol benadrukt dat het belangrijk is dat de verhalen over de oorlog verteld blijven worden. 

(Lees verder onder de foto)

Een scène uit de musical. - Studio 100

,,In de media hoorde ik kritiek op de musical: niet alles klopt historisch gezien. Daarvan is geen sprake. De historische feiten kloppen wel degelijk, maar het verhaal is fictief, met de Tweede Wereldoorlog als achtergrond. Het gaat ook om de zeggingskracht van de boodschap en die is dat we nooit mogen vergeten wat tijdens die oorlog is gebeurd.’’

VRIJHEID

Het figurantschap bij ‘40-45, de Musical’ bevalt hem goed. ,,De vrijheid die ik ervaar als zelfstandig ondernemer, is een heel andere dan die als figurant. Ik werk al dertig jaar voor mezelf, het is daarom fantastisch om even in een heel andere wereld te zitten. We zetten met elkaar ook iets bijzonders neer. En de hele cast gaat heel ongedwongen en vriendschappelijk met elkaar om: ook de hoofdrolspelers (onder anderen Soy Kroon, Dorian Bindels, Gaia Aikman en Niniane Everaert) maken deel uit van de groep.
Alles loopt door elkaar en iedereen maakt met iedereen een praatje. En het groepje van veertig figuranten waarvan ik deel uitmaak, is een heel hechte gezellige vriendengroep geworden. Na afloop gaan we vaak nog in de foyer tussen het publiek even wat drinken.’’ Met een knipoog: ,,Ik loop nooit weg voor een borrel.’’

VOOR DE LEUK

Om de opmerking dat hij misschien wel wordt ontdekt voor een grotere rol, moet hij lachen. ,,Ik heb geen ambitie op dat gebied. Ik doe het ‘voor de leuk’, maar zou ook niet bij voorbaat ‘nee’ zeggen tegen een andere rol. Het is een heel mooie vorm van vrijetijdsbesteding. Iemand anders doet aan voetbal en ik ben figurant bij een musical.’’