400 jaar oude zakdoek

-Wat zijn bussels?-

Oude spullen? Daar weet deze bezige Ermelose boer Kuyt wel over mee te praten. We zagen bij zijn kakelende spullen-erf, hoek Poolseweg-Jhr Sandbergweg, nog hoog in de top een boerenzakdoekvlag die herinnert aan de solidariteit met de nationale boerenactie in 2022. We namen er een kijkje bij de gevarieerde kooprommeltjes in de aanpalende schuurtjes waar ook recent gezaagde houtschijven te verkrijgen zijn. Kuyt zat daar heerlijk in de zon zijn papieren krant te lezen maar nam alle tijd om te praten over wat de naam van zijn boerderij ‘Busselserf’ betekent. Erf met bussels = takkenbossen, ooit genoemd naar de opslag in dat gebied van die vele droge takken, die vroeger in nabij gelegen Harderwijk gebruikt werden bij het visroken en het stoken van ovens bij oa allerlei bakkerijen is de uitleg. Het werk gaat ook voor deze boer-op-leeftijd  gewoon door. Hij pakt zijn wandelstok om het lopen stabieler te maken als hij in de andere hand een rieten mand met verse eieren uit het kippenhok ophaalt.  Ik zie ineens een veiligheidsspeld aan zijn om de hals geknoopte rode boerenzakdoek. De reden daarvan is, zegt hij, dat bij het zelf stroppen van die rode das, het voor hem gemakkelijker gaat om daarmee de zakdoekpunt erdoor te halen, nu hij veel last van handen-artrose heeft. Niks modern attribuut als een slim bedacht praktisch hulpmiddeltje voor handen is voor deze zelfredzame senior. Ik vraag of hij de huidige vrolijke tentoonstelling van rode boerenzakdoeken bij museum Het Pakhuis, naast de molen in Ermelo misschien ook al gezien heeft. Nee dat nog niet. Foto’s van zijn diverse al of niet versleten terreinzakdoeken mag ik wel nemen, ook met hem erbij zegt hij. We bedanken hem voor t gesprek en kopen wat leuke spulletjes, voor het goede doel.

-Hygiënischer-

Thuisgekomen las ik meer over  het onderwerp katoenen zakdoek. Deze bestaat nog maar 400 jaar. In het midden van de 19e eeuw begon die pas door te dringen op het platteland en werd in Gelderland vooral snotdoek of snotlap genoemd. Ze werden toen betaalbaar en algemeen goed voor een brede bevolking. Ervoor werden die in de hogere kringen, door de elite, gebruikt. Het was toen een luxe product. Vaak mooi geborduurd en zichtbaar in de hand gehouden diende dit als decoratie.

Al in de 2e eeuw voor Christus gebruikte men een vierkant klein doekje met parfum om het zweet af te vegen. Romeinen gebruikten een sudarium om de mond af te vegen. Later in de 14e/15e eeuw werden ze Italië als versierende voorwerpen gebruikt. Bij zieken in NL werden in de loop van de 20e eeuw vaak zakdoeken besprenkeld met eau de cologne gebruikt. Die flesjes konden dan bijgevuld worden bij de plaatselijke drogist. Sinds de laatste 40 jaar verdwijnen in NL de katoenen neusdoeken steeds meer. Vanaf de coronatijd (2020) moesten vooral hygiënische papieren zakdoeken gebruikt worden, die vanwege virusverspreiding dan direct in de restafval moesten. 

Wie weet zien we binnenkort ook nog een toepasselijke knapzak op dit boerenerf !