De waarde van de vergeten ramp uit 1825: ‘We moeten leren van het verleden’

HARDERWIJK Ruim 40 genodigden waren vrijdag bij de opening van De Vergeten Ramp, een tentoonstelling van de gebeurtenissen in het jaar 1825, toen deze regio getroffen werd door een zware storm en overstromingen. De expositie in de Smeepoortzaal van het Stadsmuseum is gratis te zien tot en met 2 maart.

Marco Jansen

200 jaar geleden, in de nacht van 3 op 4 februari, werd Nederland geteisterd door een noordwesterstorm. Het regende, rivieren overstroomden en dijken die in het natte najaar al verzadigd waren, begaven het. Rond de Zuiderzeekust eiste de storm 800 doden, en kostte 29 levens op de Noord Veluwe, met name in Doornspijk en Oosterwolde. In Doornspijk stroomde de kerk weg en is een waterstaatkerk herbouwd. Zo introduceerde burgemeester van Elburg Jan Nathan Rozendaal de Vergeten Ramp van 1825.

Burgmeester Jeroen Joon bekijkt aandachtig de vitrines. - Robin van Rijn

COMMISSIE ZEEVLOED 

Waar in Elburg de poorten werden gesloten, had het water in de binnenstad van Harderwijk wel vrij spel. Straten liepen onder en het water stond tot wel een meter hoog. ,,In Elburg gingen vissers eropuit om mensen te redden. In Harderwijk is wel een vrouw op een dak gehesen en daar bevallen van een meisje”, vertelt Mariëlle Bos. 

Als medewerker PR & educatie van het Noord Veluws Archief is zij bijna twee jaar met de documentatie bezig geweest. ,,Je ziet het verhaal van de mensen die de watersnoodramp van 1825 hebben meegemaakt. De informatie komt uit archieven van onze collectie, verslagen van ooggetuigen en van notulen van burgemeesters en wethouders. De grootste bron is het archief van Commissie Zeevloed. Zij moesten het geld wat binnenkwam verdelen over de getroffenen. Ze taxeerden de schade en bepaalden de compensatie voor verlies van varkens, kippen, huisraad en voedsel.” De schade in de regio werd getaxeerd op 163.456 gulden, omgerekend bijna 2 miljoen euro, maar was in werkelijkheid veel hoger.

Een ramp geeft ellende maar laat ook de kracht van de samenleving zien. Zo gaven twee dienstmeisjes uit Leiden een bedrag van 40 gulden, wat in die tijd misschien wel hun hele spaargeld was. ,,Vrijwel niemand kent deze ramp en wij willen 200 jaar later meegeven dat mensen elkaar toen ook hielpen. We hebben twee vitrines met goed leesbaar archiefmateriaal en laten het verhaal op banners zien.”

URGENTIE

Dijkgraaf Marijn Ornstein van Waterschap Vallei en Veluwe vindt dat je moet leren van een ramp. ,,Voor de stormvloed had de overheid niet veel geïnvesteerd in dijkversterking. Dat gebeurde pas na de storm in 1916 die de aanleiding was om de Afsluitdijk te bouwen. Als rampen uit het collectieve geheugen verdwijnen, is ook de urgentie weg. Men waant zich veilig, maar niet alles in waterschapsland is vanzelfsprekend en maakbaar. Door klimaatverandering moet je op de toekomst voorbereid zijn en goed omgaan met water.”

Burgemeester van Elburg Jan Nathan Rozendaal, dijkgraaf Marijn Ornstein en streekarchivaris Rudolf Bosch. - Robin van Rijn

Rudolf Bosch van het streekarchief meldt dat de reizende tentoonstelling ook te zien is in Oldebroek, Nunspeet, Elburg en Ermelo. ,,Er komt in april een fietsroute door het getroffen gebied en in oktober een theatervoorstelling in Elburg. ,,Zo willen we de verhalen uit de 19e eeuw tot leven brengen.”