Boerenzakdoek centraal in nieuwste tentoonstelling van museum Het Pakhuis: ‘Voor de één staat hij voor nostalgie, voor de ander voor strijd’

ERMELO In Museum Het Pakhuis is een nieuwe expositie, volledig gewijd aan een alledaags object: de boerenzakdoek. De opening kreeg een bijzonder tintje toen de jonge Fienna en Aïden in stijl arriveerden met paard en wagen, een verwijzing naar het plattelandsverleden.

In de tentoonstelling staan tradities, rituelen en de betekenis van dit eenvoudige stuk textiel centraal. Waar de zakdoek vroeger vooral diende als praktisch hulpmiddel tegen zon, zweet, snot en stof, heeft hij inmiddels een rijke geschiedenis. Die kwam extra tot leven door de aanwezigheid van verzamelaars Fred Snip en Sara Kalis. 

Snip raakte gefascineerd toen hij werd gevraagd een lezing te geven op een school en besloot zijn verhaal te wijden aan de rode zakdoek en de herinneringen die daarmee verbonden zijn. Zo vertelde hij hoe hij als kind eieren zocht in de weilanden en de zakdoek gebruikte om ze in mee te nemen. 

IDENTITEIT

De tentoonstelling laat zien hoe de boerenzakdoek zich ontwikkelde van gebruiksvoorwerp tot drager van identiteit en herinneringen, met een plek in moderne mode en maatschappelijke uitingen. In de tentoonstelling zijn ook zakdoeken van het merk Louis Vuitton te zien.

,,Grote couturiers hebben het patroon omarmd en verwerkt in nieuwe collecties”, vertelt museumdirecteur Natalie Overkamp. Volgens haar zit de waarde van immaterieel erfgoed juist in die verschillende lagen: niet het object zelf, maar de verhalen erachter zijn bepalend. ,,Erfgoed leeft niet alleen in vitrines, maar vooral in mensen.”

SUBSIDIE 

De expositie markeert ook een nieuwe koers voor het museum die recent subsidie voor het project De Veluwe Vertelt van de provincie ontving. Dit project richt zich op het verzamelen en doorgeven van verhalen van het Veluwse platteland.

Het museum wil zich sterker profileren als plek waar immaterieel erfgoed wordt verzameld, gedeeld en beleefd. De boerenzakdoek-tentoonstelling is de eerste concrete stap in deze ontwikkeling. Door herinneringen, foto’s en verhalen van inwoners te verzamelen, ontstaat een voortdurend levend en groeiend archief.

,,Immaterieel erfgoed staat nooit stil,” aldus Overkamp. ,,Gebruiken veranderen en betekenissen verschuiven. Nieuwe generaties geven er hun eigen invulling aan. Tradities verdwijnen niet, maar krijgen een andere vorm.”

De boerenzakdoek kan verbinden, maar ook spanningen zichtbaar maken. Wat ooit een praktisch hulpmiddel was, groeide uit tot een symbool van identiteit of zelfs protest. Zonder de bijbehorende verhalen blijft het slechts een stuk stof. ,,Toen we de zakdoeken ontvingen, bleek dat het voor veel mensen ging om de herinneringen die eraan vastzitten, niet het object.”

BETEKENIS 

Volgens Overkamp ligt de toekomst van erfgoed juist in het blijven gebruiken en opnieuw betekenis geven. ,,De boerenzakdoek laat zien dat erfgoed niet alleen iets van vroeger is, maar met ons meebeweegt. Voor de één staat hij voor nostalgie, voor de ander voor strijd.” 

De grote respons op een eerdere oproep laat volgens het museum zien dat het onderwerp leeft. Daarom wordt de lijn voortgezet. Op 11 april organiseert het museum een Verhalenfestival met gratis toegang, waar bezoekers hun eigen herinneringen aan het plattelandsleven kunnen delen.

De tentoonstelling is te bezichtigen in Museum Het Pakhuis en vormt volgens het museum slechts het begin van een groter verhaal.

Lees ook

Jong en oud doet mee aan De Kwist van Ermelo: ‘Wie heeft er een konijn?’