Jan Kleberg over de Tweede Wereldoorlog: ‘Ik moest overleven’

HARDERWIJK De 88-jarige Jan Kleberg uit Harderwijk kan zich de Tweede Wereldoorlog nog goed herinneren. Als 12-jarig jongetje moest hij op bevel van de Duitsers vluchten vanuit Arnhem. Ook zijn vrouw Rikie (85) heeft nog vele herinneringen aan de oorlog. Zij vertellen hun verhaal.

Jan woont al 53 jaar in Harderwijk met zijn vrouw. Inmiddels is hij 33 jaar met pensioen maar daarvoor was hij veel aan het werk. Jan was beroepsofficier bij de Koninklijke Landmacht en heeft zich later op Arbo en Milieu en Infrastructuur gefocust. Zijn beroep heeft ertoe geleid dat hij naar Harderwijk werd overgeplaatst. Een stad waar hij van is gaan houden en nooit meer heeft verlaten. Jan was altijd al geïnteresseerd in het militaire vak. Hij verdiepte zich vanaf zijn 16e in de slag om Arnhem, de geboorteplaats van Jan. Hij is Arnhem dan ook nooit vergeten: ,,Daar liggen onze roots.”

KILOMETERS Hij woonde naast de Rijnbrug waar het allemaal om ging. ,,Alles was geconcentreerd op die brug, dat merkten we de eerste dagen al.” Jan en zijn gezin woonden aan de verkeerde kant. In Nijmegen zaten de geallieerden en de Betuwe zat ertussen. ,,Wij woonden aan de Betuwse kant en niet aan de Arnhemse. Wij konden nergens heen.” Jan zijn gezin heeft zich vaak moeten verplaatsen, hij heeft vele kilometers lopend afgelegd. ,,Je moest ermee leren leven. Wij kregen helemaal geen tijd om eraan te wennen.”

OPGESPLITST ,,Wij gingen de Betuwe in omdat we door de Duitsers ons huis uit waren gejaagd.” Een lange tocht volgde. Het gezin met drie kinderen en een tweeling in de kinderwagen, ging over de Rijn richting Zevenaar, uiteindelijk kwamen ze in Elburg terecht. Omdat de voedselvoorziening slecht was konden Jan zijn ouders het gezin daar niet voeden. Daarom werd het gezin opgesplitst.  ,,Mijn ouders kregen een huis toegewezen, dat is nu het museum in Elburg.” Jan’s zus werd bij een slager ondergebracht en zijn broer bij een boerenfamilie in een stadsboerderij, net als Jan zelf. ,,Het was een hele fijne periode bij de familie Zwep, ondanks dat ik niet bij mijn ouders was. Ik werd daar volledig geaccepteerd.” Dit heeft een jaar geduurd.

RAZZIA’S Jan’s vrouw Rikie moest ook vluchten en werd ondergebracht bij familie in Doetinchem. Zij woonde in het centrum van Arnhem en heeft veel meegekregen van de bombardementen. ,,Ik weet alles nog, ook al was ik acht jaar. Het was vreselijk, alles in de stad werd platgegooid. Mijn twee nichtjes hadden een granaat in hun been en mijn oma is overleden.” Er waren veel razzia’s.

Het was altijd opletten en onderduiken

 Willekeurige mensen werden opgepakt om te gaan werken in Duitsland. ,,Het was altijd opletten en altijd onderduiken”, vertelt Rikie. Op een avond waren mijn ouders opgepakt, toen heb ik de hele avond op straat rond gezweefd. Ik dacht dat ze nooit meer terug zouden komen”, vertelt Rikie geëmotioneerd. Gelukkig waren ze ‘s avonds om elf uur weer vrijgelaten. ,,Het was allemaal ellende.”

NIET BANG Rikie weet nog goed hoe de Duitsers door de straten marcheerden en onder de brug in Arnhem fouilleerden. Rikie: ,,’s Avonds om acht uur moest je binnen zijn en moest alles donker zijn. Als je een klein kiertje open liet sloegen ze op de deuren.” Er was altijd wel wat en Rikie besefte zich heel goed wat er aan de hand was, zelfs als 8-jarig meisje. ,,Je zat er middenin”. En toch was ze niet bang, omdat haar ouders ook niet bang waren. Veel mensen uit de buurt sliepen bij haar en haar ouders omdat er genoeg eten was in de banketbakkerij. ,,We hadden een stenen houtoven waar we matrassen inlegden en daar sliepen ze in.” 

BEVRIJDER VAN NEDERLAND Naast Jan’s eigen verhaal heeft hij ook een boek geschreven over de geschiedenis van het regiment dat Harderwijk bevrijdde, genaamd: Van Napels tot Harderwijk: De geschiedenis van het Lord Strathcona Regiment (RC) Tijdens WO II. Via via kwam hij in contact met een Nederlandse vrouw die met een Canadees naar Canada was vertrokken. Zij herkende een foto in Arnhem uit Jan’s boek. Haar zwager, een bevrijder van Nederland, benaderde Jan voor een rondleiding door Arnhem. ,,Hij vertelde over de landing in Napels, hoe ze daarna dwars door Italië trokken, door Frankrijk, België en Duitsland om in Nederland en in Arnhem uit te komen.” Die hele route wilde hij nog een keer doen. Jan raakte zo geïnteresseerd in zijn verhalen en het regiment dat Harderwijk bevrijd had, dat hij zich hier steeds meer in ging verdiepen. Hij heeft zelfs het regiment bezocht in Canada met zijn zoon.

VREDE De oorlog heeft Jan nooit losgelaten, dat bewijzen zijn boeken maar al te goed. Toch hebben 4 en 5 mei geen speciale betekenis voor hem. Voor Rikie daarentegen wel: ,,Je mag je gelukkig prijzen dat je al zo lang vrede hebt. Ieder jaar is weer een jaar erbij.” Zij vindt het belangrijk dat er nog steeds aan wordt gedacht, ook voor de jeugd. Rikie: ,,Ik denk er vaak aan, ook door de situatie in Oekraïne, maar je moet toch weer vooruit.” ,,Mensen die de oorlog niet meegemaakt hebben zijn veel meer ontevreden”, vindt Rikie. Jan vergeet nooit meer dat hij een schoenenbon kreeg van de directeur van de V&D, dat was heel speciaal. Hij sluit zich dan ook aan bij zijn vrouw: ,,Wij waarderen de kleine dingen meer.”

OORLOGSVERHALEN In het kader van 4/5 mei heeft de redactie interviews gehouden met inwoners die van dichtbij oorlog hebben meegemaakt. Deze persoonlijke en kwetsbare verhalen laten zien dat vrijheid niet vanzelfsprekend is. 

Julia van Buuren