Schapen terug op op de heide, stroomdraad beschermt kudde tegen wolven

STROE Op de grote Stroese Heide dwaalt een herder eenzaam rond, terwijl zijn witgewolde kudde trouw bewaakt wordt door de hond. Hoewel de heide al lang niet meer zo stil en uitgestrekt is als in vroeger tijden, zijn de schapen er teruggekeerd, vandaag onder de hoede van Wim de Grauw.

De struikheide staat prachtig in bloei; bijen en andere insecten zoemen rond. De spaarzaam verspreide plantjes dophei zijn uitgebloeid. Maar veel talrijker dan heide is in deze hoek van het gebied gras: flinke pollen pijpenstrootje met zijn lange dunne bloeistengels, en verspreid daartussen de ijle bochtige smele met zijn vertakte bloeiwijze en naalddunne rozetblaadjes.

Jarenlang heeft het gras zich kunnen uitbreiden ten koste van de heide, maar daaraan is een einde gekomen. Met grote snelheid knabbelen driehonderd schapenbekken de grassprieten af. Een zwart-witte hond kijkt toe en zijn baas de schaapherder, leunend op een stok en een hoed op het hoofd, overziet het geheel. 

ZES JAAR Uit Brabant komt Wim de Grauw. Eén dag in de week valt hij als deeltijdschaapherder in voor ‘opperherder’ Willo Schellekens. ,,De schapen zijn van Gert van de Bor uit Kootwijkerbroek”, licht hij toe. ,,Veluwse heideschapen. Van de Bor heeft een contract afgesloten met Staatsbosbeheer voor zes jaar om dit gebied te begrazen. Dit is het derde jaar. Daarvoor hadden er heel lang geen schapen gelopen.”

Hoewel er kleinschalig geplagd en gemaaid werd, kon de vergrassing onvoldoende worden bedwongen. Hoewel hij niet kan zeggen dat het de laatste jaren erger is geworden, is het De Grauw wel duidelijk dat stikstofverbindingen uit de lucht de grasgroei bevorderen. Vooral pijpenstrootje is zeer concurrentiekrachtig en verdringt struik- en dophei en heidebloempjes als tormentil en kruipbrem.

RESULTAAT Daarom besloot Staatsbosbeheer de aloude schapenbegrazing weer in te voeren op de Stroese Heide. ,,De schapen snoeien ook jonge heideplanten, maar ze eten vooral gras’’, vertelt de schaapherder. ,,Het liefst blad van pijpenstrootje, maar als het net in bloei komt, vinden ze ook de bloeistengels lekker en dat is het mooiste: dan kan het zich niet verder verspreiden. Ook vreten ze jonge berken en dennen.” Alleen de grotere struiken Amerikaanse vogelkers moeten met de hand worden verwijderd.

Het resultaat is zichtbaar. De schaapherder wijst met zijn stok. ,,Kijk, hier, en daar, en daar – er komt weer jonge hei op tussen het pijpenstrootje. De schapen maken met hun poten kale plekken en daardoor kan zaad ontkiemen dat jaren in de grond heeft gezeten.” Dat gebeurt echter niet van de ene dag op de andere. ,,Morgen kun je niet meer zien dat ik hier vandaag geweest ben, maar na een paar jaar ga je verschil zien. Daarom hoop ik dat het contract na afloop van deze zes jaar wordt verlengd.”

ADDERS Dat betekent voor De Grauw elke week een mooie dag buiten in de vrije natuur, al haast hij zich erbij te zeggen dat het beeld van de herder die ligt te luieren onder een boom te romantisch is: hij moet blijven opletten, en straks in de lammertijd, vanaf half januari, is het zes weken lang echt druk.

De hei is verdeeld in afdelingen en een deel wordt in de broedtijd niet begraasd omwille van broedende nachtzwaluwen en boomleeuweriken. Ook wordt een deel van het terrein met rust gelaten vanwege adders en gladde slangen. Die heeft De Grauw hier nog niet gezien, maar vanmorgen wel een hazelworm, een pootloze hagedis die veel lijkt op een slang.

VIER WOLVEN De herder fluit en hond Sem – ,,mijn derde bordercollie die ik heb getraind voor dit werk” – reageert. Het is half drie, het wordt zachtjesaan tijd om terug te gaan naar het nachtverblijf. Dat is belangrijk: ,,Een groot deel van de mest komt daar terecht, waardoor de hei kan verschralen. Ook lopen er vier wolven in deze omgeving, dus we hebben netten met een stroomdraad rond de kraal en dat gaat goed.”

Deels gestuurd door de hond, deels uit eigen beweging verplaatst de kudde zich al grazend langzaam in zuidelijke richting, gevolgd door de herder. ’s Morgens loopt hij meestal juist voorop, de tweede methode van hoeden. ,,Dan komt het leidschaap bij je lopen en de rest van de kudde volgt.”

Door Kees van Reenen