De boerenzakdoek als tijdloos symbool
26 mei 2026 om 12:21Tentoonstelling en workshop
ERMELO De boerenzakdoek wordt doorgaans geassocieerd met het platteland, maar de lap stof omvat veel meer. Tegenwoordig is het patroon van de boerenzakdoek ook een mode-statement en uiting van identiteit. De kleurrijke tentoonstelling ‘De rode draad van de boerenzakdoek’ is tot eind augustus te zien in Museum Het Pakhuis in Ermelo.
Marco Jansen
De boerenzakdoek is tijdloos, maar de functie is wel veranderd. Het patroon is al eeuwenoud en het gebruik in Nederland op het platteland gaat terug naar begin 1900. Het was vroeger een hoofddoekje voor zon, zweet en stof en werd gebruikt om je neus mee te snuiten. Veel later werd de boerenzakdoek een symbool van het boerenprotest. In 2022, ten tijde van de stikstofproblematiek en het inkrimpen van de veestapel, werden ze gedragen en om autospiegels geknoopt om boeren te steunen. Zo steunde ook de SGP Nunspeet de agrariërs met een boerenzakdoek tijdens een raadsvergadering.
PAISLEY PATROON Kenmerkend zijn de vele patronen; een populair motief is het Paisley patroon. Het druppelvormige motief komt oorspronkelijk uit Iran en is door Britse soldaten in de 18e eeuw naar Engeland gebracht. In het Schotse Paisley is het patroon verder ontwikkeld en werd op grote schaal verwerkt in zakdoeken en sjaals. Gaandeweg werd het een symbool voor luxe en mode. Zo heeft prinses Kate Middleton sjaals met het patroon. Zangeres Beyoncé droeg het in de jaren 90. Rapper Snoop Dogg heeft een kledinglijn van hoodies, shirts en petten met het Paisley patroon. Veel merken en modeontwerpers tonen het patroon op de catwalk. Aan de zijden zakdoeken van Luis Vuitton hangt een hoog prijskaartje.
NOSTALGIE De boerenzakdoek speelt in veel levens een rol. In de complexe tijd van nu is er hang naar nostalgie. Bij veel mensen roept het herinneringen op aan vroeger. Een boerenzakdoek vertelt een verhaal en kan iets zeggen over je identiteit. ,,In de tentoonstelling zijn er zo’n honderd te zien, waaronder uit de voormalige confectiezaak de Ster in Ermelo”, vertelt museumdirecteur Natalie Overkamp, die de tentoonstelling op 26 maart opende. Een oproep leverde veel reacties op. ,,We hebben meerdere boerenzakdoeken in bruikleen gekregen.”
SYMBOLIEK Kunstenares Monique van Hinte uit Ermelo benoemt de parallel met de angisa, de hoofddoek van de Afro-Surinaamse vrouwen. Deze is 1 bij 1 meter, de boerenzakdoek is 60 bij 60 centimeter. ,,Familie van mij komt uit Suriname, mijn vader komt uit een boerenfamilie.”
Naast het functionele gebruik als hoofddoek, schoonmaaklapje, sjerp en draagtasje spreekt de symboliek van de boerenzakdoek Van Hinte aan. ,,Vaak zijn er boodschappen in verwerkt of er wordt ergens aandacht voor gevraagd. Zo is de kruidnagel een symbool voor de Molukse identiteit, zijn er visserszakdoeken met bootjes, is het ook een uiting tijdens carnaval in Brabant en is de zwarte een teken van rouw.”
WORKSHOP Ook anno 2026 is de boerenzakdoek een uiting van smaak. Als brug naar nu en aanvulling op de tentoonstelling geeft Van Hinte een workshop boerenzakdoeken zeefdrukken in De Blauwe Schuur, haar werkplaats aan de Watervalweg 162 in Ermelo. ,,Ik ondersteun beeldend kunstenaar/grafisch ontwerper Brunette van Eijseldijk, zij is de technische expert en hoofd workshopgever. Wij hebben de stof, verf en sjablonen. Met oude technieken van zeefdrukschermen en stempels maken we moderne zakdoeken. Verschillende randen van patronen zijn voorbereid en mensen kunnen zelf patronen bedenken.”
a Aanmelden voor de workshop op vrijdag 12 juni (19.00 uur) en zaterdag 13 juni (14.00 uur) kan via info@hetpakhuisermelo.nl Kosten 7,50 euro.