'[Schone] goot kan je redden'
Natuurbranden voorkomen door zelf alvast te acteren
21 april 2026 om 11:15Met achter zich op het scherm de titel Informatieavond Natuurbrandbeheersing heette burgemeester Hans van Daalen de belangstellenden welkom. Als verantwoordelijke voor brandpreventie en -bestrijding in de Gemeente Ermelo opende hij de avond en benadrukte de rol van het publiek bij het voorkomen en bestrijding van natuurbranden.
Eerst kreeg Klaas Noorland, regisseur natuurbrandbeheersing voor de Veiligheidsregio Noord- en Oost-Gelderland, het woord. Ook leidt Noorland landelijk en in bepaalde gebieden projecten voor natuurbrandbeheersing. Voorkomen is beter dan genezen, is het credo. Hij kent de regio goed, ook omdat hij hier brandweercommandant is geweest.
TOEKOMSTGERICHT Noorland wond er geen doekjes om in het eerste deel van de avond: „Extreme klimaatgebeurtenissen die nu een keer in de honderd jaar voorkomen, doen dat aan het eind van deze eeuw waarschijnlijk elk jaar.” Natuurbranden zijn het eindresultaat van een aantal van die extremen. Noorlands korte uitleg hiervan was kraakhelder en werd dan ook aandachtig gevolgd door de zaal. Meer extreme regen leidt tot meer groei en dus meer biomassa. Tijdens droogte wordt dat brandstof. Tot slot leidt grotere hitte tot meer en heviger natuurbranden. Toch is hij hier niet om iedereen angstig naar huis te sturen, zei Noorland in zijn openingswoord. „Wij bieden handelingsperspectief, ofwel: wat kun je praktisch doen?”
De zaal sloeg meteen aan op foto’s van ‘beroemde’ natuurbranden, zoals die bij ’t Harde in 1970 en die bij Kootwijk in 1976. Diverse mensen in de zaal hadden zelf natuurbranden meegemaakt, vertelden ze desgevraagd. „Zo’n enorme brand als in De Peel in 2020, die kan de brandweer niet meer aan. Die brandt tot het bos op is”, hield Noorland het publiek voor. „Ik ben er zelf bij geweest.” Een door hem gemaakte foto toonde een bloeddorstig vuur dat boven het bos uit loeide.
HOOPVOL Diverse incidenten leidden in de afgelopen jaren tot een nieuwe aanpak om preventie en bestrijding naar een hoger niveau te tillen. Toen bijvoorbeeld bij een grote stroomstoring in Flevoland het onderliggende groen door oververhitte hoogspanningskabels in brand vloog, realiseerde Ermelo zich dat in het noorden van de gemeente hoogspanningskabels dwars door de bossen en over de hei lopen. „Daar zouden de gevolgen veel ernstiger zijn dan in de polder. Daar moest dus iets aan gaan gebeuren.” Zo gaf Noorland meer voorbeelden van ‘wake-upcalls’. Gaandeweg zagen beleidsmakers in dat er een ‘gebiedsgerichte’ aanpak nodig is van natuurbrandpreventie en -bestrijding. Hij lichtte toe wat er in Ermelo en omstreken al gebeurt op dit terrein. De inspanningen vanuit de Veiligheidsregio en de gemeente zijn aanzienlijk. Op dit moment worden bijvoorbeeld putten geslagen in het buitengebied van maar liefst zestig meter diep. Daar kan de brandweer op aanhaken bij natuurbranden, waarmee de afhankelijkheid van de minder robuuste drinkwatervoorziening afneemt. Want als bij branden in de toekomst steeds meer water in grote hoeveelheden uit het leidingnetwerk wordt ‘getrokken’, kan dat leiden tot uitval. „En dan krijg je er nog een probleem bij.”
KENNIS VERSPREIDEN Daarna lag de focus geheel op de kennis bij het publiek, waarvoor Arjan Eilander het woord nam, brandveiligheidsadviseur bij de Veiligheidsregio. Bij 'natuurbrandbeheersing' in de gemeente Ermelo draait alles om de talrijke en vaak omvangrijke recreatie- en zorgterreinen, om de woonwijken die in het buitengebied liggen en tot slot om wijken binnen de bebouwde kom waar het groen een zeer grote plaats inneemt. Als het publiek beter op de hoogte is van alledaagse risico’s, zijn we beter voorbereid. Daar schort nog wel het een en ander aan. De reeks voorbeelden was duizelingwekkend, een kleine greep spreekt al tot de verbeelding. Een uitlaat met katalysator wordt 800 tot 1000 graden Celsius, dus wie z’n auto na een rit parkeert in een bedje van uitgedroogde bladeren of achteruit met de uitlaat in een brandbaar struikgewas, neemt een groot risico. Na een periode van droogte zijn bladeren in de dakgoot een groot risico; als er vonken van een nabije natuurbrand overwaaien en via de dakpannen omlaag rollen, heb je direct een brandend huis. „Een schone goot kan je redding zijn.” Dit voorjaar waren er veel saunabrandjes in tuinen.
Over de hele linie zitten oorzaken in onvoorzichtigheid, kwaadwillendheid, technische of mechanische foutjes (zoals zonnepanelen op het dak waar geen 15 centimeter ventilatieruimte onder zit), iets wat in de omgeving speelt en dan nog de natuur zelf, zoals blikseminslag. Eilander heeft ook iets positiefs te noemen. ,,Als het om vernieuwend beleid gaat, is Ermelo zeker een vooroploper. Denk ook aan het langzaam maar zeker vervangen van naaldbomen door loofbomen, waaraan gewerkt wordt.”
Gezien de vele vragen uit het publiek is de behoefte aan voorlichting groot. De presentatoren noemen specifiek nog de 112NL-meldingsapp en de website natuurbrandrisico.nl, waar iedereen zich gratis kan ‘abonneren' op updates over natuurbrandrisico's en het opschalen van niveau 1 naar 2. Alle tips om natuurbrand te helpen voorkomen staan op brandweer.nl/natuurbrandvoorkomen.
