Twee Families en een Schuilplaats
10 april 2026 om 12:59Familie Paulus verborg Joden
ERMELO De achternaam Paulus is nog steeds een veelgehoorde naam in Ermelo, want de geschiedenis van de familie hier is lang. Ten tijde van de Tweede Wereldoorlog waren de Paulussen actief betrokken bij het verschuilen van joodse mensen en het verzet. Paul Paulus schreef een boek over de ervaringen van zijn ouders.
Suzanne Vooren
Paul werd geboren op 7 januari 1944 in Ermelo, waar hij woonde bij zijn ouders en oudere zusje aan de Zeeweg 26. Daar verbleven op dat moment ook Michel en Selly Nathans, een Joods echtpaar dat onderdak werd verleend door de ouders van Paul, Paul en Alie Paulus.
Zelf woont hij sinds 1957 in Amerika en is Nederlands al jaren niet meer zijn eerste taal. Maar de herinneringen aan Nederland zijn er nog volop. In huis hangt ook nog een schilderij van de woning aan de Zeeweg waar tijdens de oorlog het allemaal afspeelde.
,,Ik ben gevraagd om mijn herinneringen op te schrijven. Zowel hier in Amerika als in Ermelo, waar ik nog geregeld kom, wilden mensen graag weten wat er allemaal is gebeurd in deze bijzondere periode in de geschiedenis." Best een uitdaging, want de betrokken partijen uit die tijd leven niet meer en Paul zelf heeft geen actieve herinnering aan die periode. ,,Het heeft me tien jaar gekost om alles te onderzoeken en er achter te komen wat er allemaal precies is gebeurd, maar nu is het zover."
FAMILIE Drie neven, waaronder Jan Paulus die nu in Zeewolde woont, hebben het op zich genomen het verhaal uit het Engels te vertalen naar het Nederlands. Ook Jan wil graag dat de verhalen worden doorgegeven aan de volgende generatie.
,,Niet alleen de ouders van Paul, maar ook mijn ouders, Keimpe en Ina, hadden Joodse onderduikers in huis, de familie Stork. Oom Thom was betrokken bij het verzet, net als oom Paul. Zij zorgden bijvoorbeeld ook voor de distributie van voedselbonnen."
Voor de Paulussen leed het geen twijfel. Joodse mensen dienden beschermd te worden, want binnen de geloofsovertuiging van de familie geldt dat Joden de speciale kinderen van God zijn. ,,Ondanks de risico's voor het eigen gezinnetje was het niet de vraag óf ze zouden helpen, maar hóe ze konden helpen."
RISICO Ook duikt de naam van dokter Roelf Holtrop sr. op. Binnen Ermelo is bekend dat de huisarts zich inzette voor het verzet. Dit heeft hij uiteindelijk met een arrestatie en een kortstondig verblijf in kamp Vught moeten bekopen, waarna hij de oorlog heeft overleefd.
De huisarts benaderde de Paulussen met de vraag of zij niet voor langere tijd een echtpaar wilde opvangen. Ermelo, het platteland, was voor de meeste gezinnen beter verblijven dan in Amsterdam waar de familie Nathans vandaan kwam. Het gezin ving tot dan toe wel mensen op voor een paar nachtjes, maar niet voor lange termijn, wat het risico voor het gezin veel groter maakte.
,,Mijn vader vertelde nooit veel over de oorlog. Wel dat zij zich verplicht voelden en het zagen als een avontuur." En dat het een avontuur was, blijkt uit het boek dat Paul nu heeft geschreven en met hulp van de neven in de boekhandel ligt. Hierin staan meerdere spannende momenten en de creativiteit die gevraagd werd van iedereen om het onderduiken tot een succes te brengen.
VERZETSMUSEUM Twee Families en een Schuilplaats is een compilatie van het onderzoek en geeft een beeld van het dagelijks leven van de Paulussen en het echtpaar Nathans in oorlogstijd. Het boek ligt vanaf volgende week in de boekhandel. Paul is samen met zijn neven 25 april van 10 tot 11.30 uur bij Riemer en Walinga om te signeren. De opbrengst gaat naar het Joods Verzetsmuseum in Amsterdam.